Je staat in een kerk, misschien wel de Sint-Jan in Den Bosch of gewoon een kleine parochie bij jou om de hoek. Je ziet mensen op hun knieën gaan voor een standbeeld van Maria.
▶Inhoudsopgave
Ze bidden, branden kaarsen en tonen duidelijk eerbied. De gedachte schiet direct door je hoofd: “Doezen ze Maria niet gewoon aanbidden?
Is dat niet tegen de Bijbel?” Het is een terechte vraag en een veelgehoord kritiekpunt. Voor veel niet-katholieken en twijfelaars ziet het er op het eerste gezicht namelijk precies hetzelfde uit. Laten we dit taboe eens openbreken en helder uitleggen wat er werkelijk gebeurt.
Het verschil tussen aanbidding en verering
Om de discussie serieus te nemen, moeten we scherp zijn in onze taal.
In de katholieke theologie bestaat er een fundamenteel verschil tussen aanbidding (latijn: latria) en verering (latijn: dulia). Dit klinkt ingewikkeld, maar het concept is eigenlijk heel logisch.
Aanbidding is voorbehouden aan God alleen. In de Bijbel lezen we dat Jezus zegt: “Aanbid de Heer, uw God, en dien alleen hem” (Mattheüs 4:10). Als je iemand anders aanbidt, pleeg je afgoderij. Dat is de kern van het monotheïstische geloof.
Katholieken zijn hier heilig van overtuigd. God is de schepper, de allerhoogste, en niemand anders staat op dat niveau.
Verering daarentegen is een eerbetoon aan iemand die weliswaar niet God is, maar wel bijzonder dicht bij God staat. Denk aan koningen, presidenten of helden. Je toont respect, maar je bent je er volledig van bewust dat deze persoon niet almachtig is. Bij Maria gaat het om deze vorm van respect, niet om de aanbidding die alleen voor God bestemd is.
Waarom gebruiken katholieken dan een standbeeld?
Als je een standbeeld van Maria ziet, kan dat snel aanvoelen als afgoderij. We hebben in het verleden veel geleerd over het verbod op afgodsbeelden. Toch is er een duidelijke verklaring waarom katholieken beelden gebruiken, en die gaat over menselijke psychologie, niet over religieus fanatisme.
Mensen zijn visuele wezens. We hebben tastbare herinneringen nodig.
Als je een foto van je grootouders in je woonkamer hebt staan, aanbid je die foto niet. Je gebruikt de foto om ze te herinneren, om hun aanwezigheid te voelen en om liefde te voelen.
Het beeld is slechts een hulpmiddel, een visuele knop die je indrukken oproept. Hetzelfde geldt voor een Mariabeeld. Het is niet de bedoeling dat je de verf of het hout aanbidt.
Het beeld is een visuele focus om je gedachten te verzetten van de alledaagse rompslomp.
Het helpt om je aandacht te richten op de persoon die het beeld vertegenwoordigt: Maria. Het is een hulpmiddel voor gebed, niet het doel op zich.
De bijzondere rol van Maria: Moeder en Voorbidder
Waarom is er eigenlijk zoveel aandacht voor Maria? Waarom niet alleen voor Jezus?
Dit hangt samen met haar unieke rol in het christelijke verhaal. Maria is de moeder van Jezus. In de bijbel, bij het huwelijk van Kana, vraagt ze Jezus om hulp wanneer de wijn op is.
Jezus reageert hierop, wat volgens katholieken laat zien dat ze invloed heeft.
Een andere belangrijke reden is het concept van de ‘moederlijke voorspraak’. Stel je voor dat je zelf kinderen hebt. Als ze iets gedaan hebben waar ze spijt van hebben, durven ze soms niet direct naar hun vader toe.
Ze vragen eerst hun moeder om het te vertellen. Zo werkt het volgens katholieken ook in het gebed.
Wanneer iemand bidt tot Maria, vraagt hij of haar niet om directe redding, maar om hulp bij het naderen tot God.
Geen concurrentie voor Jezus
Het is alsof je een vriendelijke buurman vraagt om een gedeelte van je boodschap over te brengen naar iemand anders. Maria wordt gezien als de ultieme voorbidder, iemand die dicht bij God staat en jouw verzoek presenteert. Een veelvoorkomend misverstand is dat katholieken Maria als een soort ‘minigod’ zien. Dit is pertinent niet waar.
In de katholieke leer is Maria afhankelijk van God. Ze is niet almachtig, niet alwetend en kan niet overal tegelijk zijn.
Ze is een schepsel, net als jij en ik. Haar hele bestaan is erop gericht om de weg naar Jezus te wijzen. Zij is de leraar die nooit zegt “kijk naar mij”, maar altijd “doe wat Hij zegt”.
In de Bijbel staat in Openbaring 22:8-9 dat een engel zegt: “Aanbid God.” De engel weigert zelf aanbeden te worden. Dit principe geldt ook voor Maria. In katholieke gebeden, zoals het ‘Wees Gegroet’, eindigt de tekst steevast met: “Jezus, de vrucht van uw schoot, geprezen.” Het middelpunt blijft altijd Jezus.
Hoe zit het met de Bijbel?
Voor twijfelaars is de Bijbel vaak de ultieme toetssteen. Is er bewijs dat Maria vereerd mag worden?
Katholieken wijzen graag naar het bijbelboek Lucas. Daar staat de zogenaamde ‘Magnificat’, het loflied van Maria.
Hierin zegt ze: “Voortaan zullen alle geslachten mij gelukkig prijzen.” Het idee is dat als Maria zichzelf gelukkig prijst, God het goed vindt dat wij haar ook eren. Daarnaast is er de scène waarbij Jezus aan het kruis hangt en tegen zijn moeder zegt: “Zie hier uw zoon” en tegen de apostel Johannes: “Zie hier uw moeder.” Volgens katholieken geeft Jezus hier Maria aan de hele kerk als spirituele moeder. Het gaat hier dus niet om een nieuw geloof dat naast het christendom is ontstaan, maar om een logisch gevolg van de relatie tussen Jezus en zijn moeder, zoals die in de eerste eeuwen van het christendom is uitgegroeid.
Gebed vs. Aanbidding: De praktijk
Om het verschil in de praktijk te zien, hoef je alleen maar naar de liturgie te kijken.
Tijdens de Mis wordt er weliswaar veel aandacht besteed aan Maria, maar er wordt geen mis opgedragen aan Maria. De mis is altijd een offer aan God de Vader, in de naam van Jezus Christus. Er zijn gebeden specifiek voor Maria, zoals de Rozenkrans.
Wanneer katholieken de Rozenkrans bidden, mediteren ze over het leven van Jezus aan de hand van gebeurtenissen uit het leven van Maria. De gebeden zelf (het ‘Wees Gegroet’ en het ‘Onze Vader’) zijn gericht tot God en Maria, maar altijd met het doel om dichter bij God te komen.
Als je een katholiek vraagt of hij Maria aanbidt, zal het antwoord steevast “nee” zijn.
De kerkelijke regels zijn hierover zeer streng. Het is zelfs zo streng dat de kerk de aanbidding van Maria verbiedt. Wie zich afvraagt of er sprake is van Mariadevotie of aanbidding, moet weten dat wie Maria aanbidt, volgens de katholieke leer een zonde pleegt, omdat hij of zij iets doet wat alleen voor God is weggelegd.
Conclusie: Waarom het voelt als aanbidding
Het is begrijpelijk dat het voor buitenstaanders verwarrend is. De emotie die katholieken voelen bij Maria is intens.
De liefde, het vertrouwen en de eerbied zijn groot. Als je iemand heel dierbaar vindt, straal je die affectie ook uit. Wie met diepe eerbied voor een beeld knielt, ziet er vanaf de zijkant misschien uit alsof hij of zij het beeld aanbidt.
Maar in de kern is het een kwestie van intentie. De intentie van de katholiek is niet om een standbeeld te aanbidden, maar om respect te tonen aan de moeder van God en om via haar dichter bij God te komen. Het is een traditie die eeuwenoud is en die voor gelovigen een diepe spirituele betekenis heeft, zonder afbreuk te doen aan het centrale geloof in Jezus Christus.